Ruiny zamku Krzyżackiego

Zamek Krzyżacki w Toruniu, poprzez swoją koncepcję Zamku Górnego z wieżą wolnostojącą zamkniętą w obwodzie murów należy do typu układów przestrzennych rozpowszechnionych w pierwszej połowie XIII wieku na Śląsku. Pierwszą częścią założenia był tak zwany Zamek Górny (zamek pierwotny), wzniesiony z cegły, na planie zbliżonym do nieregularnej podkowy, zamkniętej od strony Wisły prostym odcinkiem muru. Górny Zamek zajmował powierzchnię około 2300m2. O jego zlokalizowaniu w tym właśnie miejscu świadczą odnalezione tu odcinki murów ustawionych prostopadle do ściany południowej zamku, dlatego przyjmuje się, że właśnie tu wzniesiono wielki budynek służący za dom mieszkalny. Od północnej strony krótkie odcinki murów tworzyły podkowiaste zamknięcie dziedzińca, w którego centrum ustawiono wolnostojącą, ośmioboczną wieżę. W piwnicach wieży mieściły się lochy, do których można się było dostać z murów obronnych, po kręconych schodach umieszczonych w grubości ściany wieży. Wjazd do zamku prowadził od strony zachodniej, przez wbudowaną w mury Bramę Menniczą. Bramę od przedzamcza odgradzała fosa otaczająca Stare Miasto. Na wschód od zamku znajdowało się gdanisko przykryte czterospadowym dachem. Pełniło ono funkcję punktu obrony flankowej zamku, oraz oczywiście służyło za ustęp. Komunikację między zamkiem a gdaniskiem umożliwiał murowany ganek, wspierający się na dwóch wielkich arkadach przechodzących w międzymurze i dochodzących do wschodniego skrzydła mieszkalnego. Na zewnątrz murów, na północ od zamku zbudowano szpital zamkowy, który służył pielgrzymom i Krzyżowcom, oraz chorym i starym braciom zakonnym.

Ruiny Zamku Krzyżackiego znajdują się w części Starego Miasta ograniczonej od południa przez mury biegnące wzdłuż bulwaru Filadelfijskiego, od zachodu ulicą Przedzamcze, a od wschodu Strugą Toruńską. To, co zachowało się ze średniowiecznego zamku i przetrwało do naszych czasów to układ malowniczych ruin otoczonych murem. Wejście na teren ruin prowadzi przez wejście z żelazną kratą, zamykającą niegdyś zamkową bramę. Resztki murów otaczają całość, zachowując swój układ podkowy zamkniętej od południa prostą ścianą. Wewnątrz, w obrębie murów wyraźnie widać dziedziniec zamku, którego środek wyznacza zachowana na poziomie przyziemia podstawa wieży, a na południe od dziedzińca znajdują się resztki domu zakonnego i kaplicy z resztkami posadzek. Świetnie zachowanym fragmentem zamku jest gdanisko - jedyny element zamku, który nie uległ rozbiórce w 1454 roku. Powodem pozostawienia gdaniska w nietkniętym stanie mógł być fakt, że nie był to budynek nieodłącznie wiązany z krzyżacką władzą, tak, jak właściwy zamek.

Stał się on elementem charakterystycznym i reprezentacyjnym, dla ruin zamku. Tak, jak dawniej, przykrywa je czterospadowy dach i łączy je z obszarem wewnątrz murów ganek oparty na dwóch arkadach. Wejście do gdaniska prowadzi poprzez zachowane resztki zabudowań od wschodu. Spacerując wewnątrz ganku, do którego światło przesącza się przez wąskie otwory strzelnicze można bez trudu przenieść się wyobraźnią w klimat "krzyżackich czasów". Od strony północnej znajduje się jeszcze jeden zachowany element zabudowań zamkowych, jest nim fragment muru otaczającego przedzamcze.